Giełda Papierów Wartościowych
 Podstawy prawne i zadania Giełdy Papierów Wartościowych

 

Zadaniem GPW jest organizacja obrotu instrumentami finansowymi. Giełda zapewnia koncentrację w jednym miejscu i czasie ofert kupujących i sprzedających w celu wyznaczenia kursu i realizacji transakcji.

Obowiązujący na Giełdzie Warszawskiej system obrotu charakteryzuje się tym, że kursy poszczególnych instrumentów finansowych ustalane są w oparciu o zlecenia kupujących i sprzedających, stąd też zwany jest on rynkiem kierowanym zleceniami. Oznacza to, że w celu ustalenia ceny instrumentu sporządza się zestawienie zleceń zawierających dyspozycje kupna i sprzedaży. Kojarzenia tych zleceń dokonuje się według ściśle określonych zasad, zaś realizacja transakcji odbywa się w trakcie sesji giełdowych.

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie działa w oparciu o ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.:

o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych ("ustawa o ofercie i spółkach);

o obrocie instrumentami finansowymi ("ustawa o obrocie");

o nadzorze nad rynkiem kapitałowym ("ustawa o nadzorze").

Tradycje rynku kapitałowego w Polsce sięgają roku 1817, kiedy to powołano do działania pierwszą w Warszawie Giełdę Kupiecką. Swoją działalność w obecnej formie Giełda rozpoczęła w dniu 16 kwietnia 1991 r., od początku organizując obrót papierami wartościowymi w formie elektronicznej.

Dla kogo jest Giełda Papierów Wartościowych

Na Giełdzie Papierów Wartościowych spotykają się zarówno wielkie instytucje jak i drobni inwestorzy indywidualni.

Inwestor indywidualny inwestujący bezpośrednio na GPW musi mieć:

1. wiedzę – odpowiednią do typu inwestycji i przyjętej strategii,
2. pieniądze- które postanowił zainwestować
3. czas- który pozwoli świadomie podejmować decyzje i zarządzać swoim portfelem

W związku z tym podejmując decyzję o inwestowaniu bezpośrednio na giełdzie powinniśmy określić kilka parametrów:

1. Jaką posiadam aktualnie wiedzę na temat giełdy, ekonomii czy też praw rządzących rynkami finansowymi?

Ważne jest także fakt, że rynki finansowe charakteryzują się dużą zmiennością, więc musimy założyć także że będzie wymagało to od nas „ciągłej” edukacji.

2. Jaki jest horyzont i cel inwestycji?

Jest to pierwszy element projektowania inwestycji, ale ma on poważny wpływ na dobór strategii, dobór kwoty początkowej inwestycji i odpowiedniego zarządzania ryzykiem.

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że nie ma większego sensu inwestowanie na jeden, dwa tygodnie czy też nawet na jeden miesiąc. Czas poświecony na świadomy i rzetelny wybór spółek w większości przypadków znacząco przewyższył by zyski.

3. Ile mogę zainwestować?

Kwota początkowa często jest ściśle powiązana z celem i horyzontem inwestycji.

Można jednak stwierdzić, że absolutne minimum to kwota 1000 zł, jednak nie pozwala ona na dywersyfikację portfela, a co za tym idzie naraża na szybką stratę kapitału.

Większość strategii inwestycyjnych, w związku z założeniami dywersyfikacji i też maksymalnych strat na pojedynczych transakcjach zakłada, że minimalna kwota inwestycji na GPW powinna wynosić ok. 10 tysięcy złotych- niestety kwota ta nadal nie pozostawia nam zbyt szerokiego pola manewru.

4. Ile straty mogę zaakceptować?

Oczywiście zakładamy, że będziemy zarabiać ale nawet najbardziej złożone strategie inwestycyjne nie uchronią nas w 100% od ryzyka strat.

Warto określić w jakiej wysokości kapitału stratę jesteśmy w stanie zaakceptować: 10%, 30%, 50% lub może nawet więcej.

Można także założyć, że jeśli ktoś stwierdził że nie akceptuje ryzyka nawet poniżej 10% to raczej powinien wybrać inne narzędzia inwestycyjne.

Jednocześnie można także zwrócić uwagę na „psychologię strat”- wielu ludzi je akceptuje dopóki zyskuje, ale jeśli zaczynają tracić- to pomimo faktu, że wcześniej założyli sobie akceptowalny poziom strat to niestety nie potrafią się z nim pogodzić.

Instrumenty dostępne na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Podczas inwestowania na GPW mamy dostęp do takich instrumentów jak m.in.

1. Akcja - udział w przedsiębiorstwie zwanym spółką akcyjną. Posiadanie akcji daje prawo do głosu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy oraz prawo do udziału w zysku osiąganym przez przedsiębiorstwo.

2. Obligacja - papier wartościowy stwierdzający fakt zaciągnięcia długu przez emitenta obligacji u jej nabywcy. Emitent obligacji zobowiązuje się do okresowego wypłacania jej posiadaczowi oprocentowania oraz - w terminie zwanym terminem wykupu - zwrotu jej wartości nominalnej.

3. Prawo poboru - przywilej pierwszeństwa przy zakupie nowych akcji spółki przez jej dotychczasowych akcjonariuszy proporcjonalnie do liczby akcji już posiadanych.

4. Prawo do nowych akcji - prawo do otrzymania akcji przez osoby, którym przydzielono akcje nowej emisji. W związku z tym, że prawa do akcji są papierami wartościowymi mogą być przedmiotem obrotu na GPW.

5. Instrumenty pochodne

Instrumenty pochodne mają szereg zalet ale niosą ze sobą także znacznie większe ryzyko.

Podstawową cechą instrumentów pochodnych jest fakt, że można na nich zarabiać także na spadkach czy to indeksów czy też poszczególnych akcji.

W obrocie giełdowym znajdują się obecnie następujące rodzaje instrumentów pochodnych:

kontrakty terminowe na indeksy WIG20, MIDWIG i TechWIG, akcje dziewięciu spółek, waluty USD i EURO oraz na obligacje skarbowe,

opcje kupna i sprzedaży na indeks WIG20 i akcje spólek,

jednostki indeksowe: oparte na indeksie WIG20, odzwierciedlającym zmiany cen 20 największych i najbardziej płynnych spółek giełdowych. Stopa zwrotu z inwestycji w MiniWIG20 odpowiada procentowym zmianom indeksu WIG20.

Wszystkie instrumenty pochodne notowane są w systemie notowań ciągłych w godzinach 9.00 - 16.35.

a) Kontrakty terminowe

Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do sprzedaży w ściśle określonym, przyszłym terminie po ściśle określonej w momencie zawarcia transakcji cenie, określonej ilości wystandaryzowanego instrumentu bazowego lub dokonania równoważnego rozliczenia finansowego. Kontrakty terminowe, typu financial futures, do których należy kontrakt na WIG20, nie opiewają na towar fizyczny, lecz na waluty, papiery wartościowe, depozyty bankowe o stałym oprocentowaniu, czy w końcu na indeksy giełdowe.

Nabywca kontraktu otwierając pozycję długą (kupując kontrakt), zobowiązuje się i jednocześnie nabywa prawo do odebrania, kupienia, w przyszłości określonej ilości instrumentu bazowego po określonej cenie.

Sprzedawca kontraktu zajmując pozycję krótką (sprzedając kontrakt), zobowiązuje się a zarazem nabywa prawo do dostarczenia, sprzedania, określonej ilości instrumentu na który opiewa kontrakt po określonej cenie w określonym momencie w przyszłości.

b) Opcje-

Opcja jest prawem kupna (call) lub sprzedaży (put) instrumentu bazowego (underlying) po określonej cenie (strike price) w określonym czasie (expiration date).

Istnieją dwa typy opcji:

kupna (w dalszej części będziemy używać angielskiego określenia - call), oraz

sprzedaży (będziemy posługiwać się określeniem - put)